Tanım
Fitili nemlendirilmiş bir termometre ile ölçülen sıcaklıktır. Buharlaşma soğutmasını yansıtır ve her zaman kuru termometre sıcaklığına eşit veya düşüktür. Aradaki fark ne kadar büyükse hava o kadar kurudur. Evaporatif soğutma ve nemlendirme sistemlerinin boyutlandırılmasında kritik parametredir.
Detaylı Açıklama
Islak termometre sıcaklığı (Twb veya WBT), termometre haznesinin etrafına ıslak bir fitil sarılarak ve hava akımına maruz bırakılarak ölçülür. Fitildeki suyun buharlaşması termometreden ısı çeker ve sıcaklığın düşmesine neden olur. Ulaşılan denge sıcaklığı ıslak termometre sıcaklığıdır.
Islak termometre sıcaklığı her zaman kuru termometre sıcaklığına eşit veya ondan düşüktür. İki sıcaklık arasındaki fark (wet bulb depression) havanın kuruluğunun bir göstergesidir: %100 RH'de fark sıfırdır (buharlaşma olmaz), %20 RH gibi kuru havada ise fark 10–12°C'ye ulaşabilir.
Islak termometre sıcaklığı, havanın evaporatif soğutma ile ulaşabileceği en düşük sıcaklığı temsil eder. Bu nedenle çöl iklimleri, kuru endüstriyel proses tesisleri ve veri merkezi indirect cooler sistemlerinin boyutlandırılmasında temel parametredir. Ayrıca soğutma kuleleri (cooling tower) tasarımında dış hava ıslak termometre sıcaklığı kondenser su sıcaklığının teorik alt sınırını belirler.
Hesaplama
Stull yaklaşık eşitliği:
Twb = T × atan[0,151977 × (RH + 8,313659)^0,5] + atan(T + RH) − atan(RH − 1,676331) + 0,00391838 × RH^1,5 × atan(0,023101 × RH) − 4,686035
T: kuru termometre sıcaklığı (°C) RH: bağıl nem (%) Twb: ıslak termometre sıcaklığı (°C)
Geçerlilik: -20°C ile +50°C arasında ±0,3°C doğruluk
Praktik kontrol: psikrometrik diyagramda kuru termometre dikey çizgisi ile RH eğrisi kesişimi → ıslak termometre eğik çizgisi okunur.
Pratik Örnek
Bir tekstil dokuma tesisi düşük nem nedeniyle iplik kopması yaşıyor. Ortam: 30°C kuru termometre, %25 RH. Stull eşitliğinden ıslak termometre ≈ 16,5°C.
Evaporatif nemlendirme sistemi seçimi yaparken bilinmesi gereken: sistem teorik olarak havayı 16,5°C'ye kadar soğutabilir ve nemlendirebilir. Pratikte verim %80–85 olduğu için yaklaşık 19,5°C'ye düşer. Üfleme sıcaklığı:
Tüfleme = 30 − 0,85 × (30 − 16,5) = 18,5°C
Aynı anda ortamın bağıl nemi %25'ten yaklaşık %75'e çıkar. İplik kopması sorunu çözülür ve ek soğutma yükü olmadan ortam sıcaklığı da düşer. Bu, evaporatif soğutmanın ikili faydasıdır: hem nemlendirme hem soğutma — fakat sadece kuru iklimlerde işe yarar.
Mühendislik Notu
Islak termometre sıcaklığı tasarımda kullanılırken dikkat edilmesi gerekenler:
• Evaporatif soğutmanın ekonomik olduğu sınır: dış hava ıslak termometre sıcaklığı 22°C altında ise mekanik soğutmaya alternatif olabilir; üzerinde verim düşer. • Türkiye coğrafyasında: İç Anadolu (Ankara, Konya, Kayseri) yaz aylarında WBT 18–22°C → evaporatif soğutma uygundur. Akdeniz/Ege kıyısı (İzmir, Antalya) WBT 24–26°C → yetersiz, mekanik soğutma şart. • Soğutma kulesi tasarımında approach (kondenser çıkış sıcaklığı − dış hava WBT) tipik olarak 4–7°C'dir; daha düşük approach daha büyük (ve pahalı) kule demektir. • Sling psychrometer veya aspirated psychrometer ile saha ölçümü yaparken minimum 3 m/s hava hızı, temiz fitil suyu ve fitilin saturated kalması kritiktir.
NKT nemlendirme sistem seçimi araçlarında dış hava WBT girdisi otomatik olarak adyabatik soğutma potansiyelini hesaplar.
